Schoon volk uit West-Limburg te kijk gezet

Boek en tentoonstelling herschrijven geschiedenis in Halen, Herk-de-Stad en Lummen

Van 4 tot 26 september kan u in GC De Markthallen te Herk-de-Stad het resultaat bekijken van het unieke erfgoedproject “Schoon volk”, een samenwerking in verschillende West-Limburgse gemeentes rond de geschiedenis van negentiende-eeuwse kasteelbewoners.

Omdat er weinig informatie over de vele kastelen en landhuizen in Halen, Lummen en Herk-de-Stad beschikbaar was, hebben enkele verenigingen de handen in mekaar geslaan om in openbare en privé-archieven te duiken. Het resultaat van de nieuw bekomen inzichten zijn gebundeld in een rijk geïllustreerd boek en een boeiende tentoonstelling.

Door gegevens aan elkaar over te dragen en verbanden bloot te leggen, konden de negen medewerkers aan het project “Schoon volk” een beter begrip krijgen van een periode die nog steeds bepalend is voor het uitzicht van de regio, die mee de mentaliteit van dorpen en gehuchten heeft gevormd.

Op deze manier ontdekte men dat al deze kasteelheren banden hadden met elkaar: sociaal en familiaal, maar vooral financieel. Hun rijkdom was afkomstig van domeinverkopen van kloosters in de Franse tijd, van geslaagde financiële transacties in de nieuwe Waalse nijverheden of bijeengerakeld tijdens hun militaire carrière. Hiermee kochten ze zich schitterende domeinen, die niet zozeer inkomsten moesten opbrengen maar wel aantoonden hoe succesvol ze hun geld belegd hadden. Rond hun kastelen werden parken aangelegd, van afmetingen die vroeger ondenkbaar waren.

Zo kwam ook in West-Limburg een nieuwe maatschappelijke bovenlaag tot stand die een ingrijpende invloed kreeg op het leven van bijna alle inwoners. Buiten de steden was landbouw omzeggens de enige economische activiteit van betekenis. De nieuwe rijken bezaten de meeste grond, en daardoor waren veel boeren voor hun inkomen afhankelijk van de eigenaars van hun pachtgrond. Deels daardoor en deels doordat het stemrecht beperkt was, kreeg dezelfde groep het ook in de gemeentebesturen en in de provincieraad voor het zeggen. De meest vermogende families zagen hun zonen in de Kamer en de Senaat verkozen worden. Zij combineerden economische en politieke macht. Zij bepaalden waar er steenwegen aangelegd werden, waar de spoorwegstations zouden komen, wie er gemeentesecretaris, onderwijzer of veldwachter werd.

Meer informatie: www.schoonvolk.be

Publicaties:

• T. Gaens & R. Nijssen (red.), Schoon volk. Kasteelbewoners in West-Limburg in de 19e eeuw,
Uitg. Peeters, Leuven, 2010, 155p, ISBN 978-90-429-2462-8 – 24€
• R. Nijssen, Schoon volk. Kasteelbewoners in West-Limburg in de 19e eeuw.
Catalogus bij de tentoonstelling in GC De Markthallen in Herk-de-Stad. 4 tot 26 september 2010, vzw Limburgse Studies, Wijer, 2010 – 5€